İtalyan CCNL nedir? Her iş neden bir toplu sözleşmeye bağlıdır

İtalya’da işe alım yapmaya başlayan bir Türk şirketi CCNL terimiyle erkenden karşılaşır. Contratto Collettivo Nazionale di Lavoro, yani ulusal toplu iş sözleşmesi. Belirli bir sektördeki çalışanların çoğu için temel şartları belirleyen belgedir.

Türkiye’de birçok işveren için toplu iş sözleşmesi, sendikalı büyük işyerlerinin konusudur; küçük ve orta ölçekli şirketler çoğu zaman yalnızca İş Kanunu ve bireysel sözleşmeyle çalışır. İtalya’da durum farklıdır. Boş bir sayfadan iş sözleşmesi yazmazsınız. Toplu sözleşme birçok şartı zaten kapsar; bireysel sözleşmeniz onun üzerine oturur.

CCNL nedir?  

CCNL, belirli bir sektör için işveren kuruluşları ile sendikalar arasında müzakere edilir. Ticaret, imalat, teknoloji hizmetleri, lojistik, konaklama ve daha birçok sektörün kendi sözleşmesi vardır.

Sözleşme parlamentonun çıkardığı bir kanun değildir. Müzakere edilmiş bir metindir. Ama uygulamada o sektördeki ücret ve çalışma koşulları için referans standart gibi işler.

Neleri belirler?  

CCNL iş ilişkisinin özünü kapsar. Tipik konular şunlardır:

• İş sınıflandırması ve seviyeler
• Her seviye için asgari ücret
• Çalışma saatleri ve fazla mesai kuralları
• Ücretli izin ve resmî tatiller
• İstifa veya fesihte ihbar süreleri
• Deneme süresi kuralları
• Hastalık izni ve nasıl tamamlandığı
• Sözleşmenin öngördüğü yerlerde ek aylık ödemeler gibi ek ücret kalemleri
• Eğitim ve sendika hakları

Bunlar Türkiye’de çoğu işverenin kanunun asgarileri içinde kendisinin belirlediği konulardır. Türkiye’de ihbar süreleri, yıllık izin günleri ve deneme süresi gibi konular doğrudan 4857 sayılı İş Kanunu’nda yazılıdır. İtalya’da bu kararların büyük kısmı CCNL’de zaten verilmiştir.

Her iş neden birine bağlanır?  

CCNL’yi bir arama tablosu gibi düşünün. Kişinin gerçekte yapacağı işten ve şirketinizin faaliyet gösterdiği sektörden başlarsınız. Buradan uygulanacak sözleşmeyi belirlersiniz. Sonra pozisyonu bu sözleşmenin içinde bir seviyeye yerleştirirsiniz.

Seviye önemlidir, çünkü asgari ücreti ve birçok ilgili şartı o belirler. Genç bir analist ile kıdemli bir yönetici aynı sözleşme altında olabilir. Farklı seviyelerde, farklı asgarilerle yer alırlar.

Yani soru hiçbir zaman CCNL uygulanıp uygulanmadığı değildir. Soru hangisinin uyduğu ve pozisyonun hangi seviyede olduğudur. Her çalışanın bu iki soruya bir cevabı vardır.

Neden temel çizgiyi belirler?  

CCNL bir taban, tavan değildir. Sözleşmenin gerektirdiğinden fazlasını sunabilirsiniz. Kapsadığı konularda daha azını sunamazsınız.

Pratik etkileri şunlardır:

• Maaş. Teklifiniz seviyenin asgarisinde veya üzerinde olmalıdır. Birçok işveren yetenek çekmek için üzerinde öder.
• Maliyet. İzinler, ek ödemeler ve ihbar kuralları bir çalışanın gerçek maliyetine eklenir. Manşet maaş resmin yalnızca bir kısmıdır.
• Fesih. İhbar şartları sözleşmeden gelir. Bir ayrılış planlamak önce onu okumak demektir.
• Uyuşmazlıklar. Bir çalışan muameleye itiraz ederse, genellikle ilk kontrol edilen belge CCNL’dir.

Doğru sözleşmeyi görmezden gelen bir iş sözleşmesi risk yaratır. Çalışan farkı talep edebilir ve fark zamanla büyür.

Doğru sözleşmeyi seçmek  

Seçim tercihinize veya en ucuz seçeneğe göre yapılmaz. İşletmenin sektörünü ve faaliyetin niteliğini izler. Bir yazılım şirketi ile bir perakende zinciri, ikisi de bir muhasebeci alsa bile aynı sözleşmeye düşmez.

Türk şirketleri için pratik örnekler: Milano’da bir showroom ve satış ekibi açan bir hazır giyim üreticisi genellikle Ticaret ve hizmetler sözleşmesine bakar. Torino’da müşteri kalite mühendisi çalıştıran bir otomotiv yan sanayi firması Metalmeccanico sözleşmesine bakar. İkisinin maliyet yapısı farklıdır; farkı maliyet hesaplayıcıda iki sözleşme arasında geçiş yaparak görebilirsiniz.

Bir işletme için birden fazla makul sözleşme de olabilir. Bazı sektörlerde farklı kuruluşların imzaladığı rakip sözleşmeler vardır. Aralarında seçim yapmak özen ister. Faaliyetinize hangisinin uyduğunu kontrol edin ve teklif vermeden önce şartları teyit edin.

Burada hata yapmak kolay, fark etmek yavaştır. Genellikle sonradan, bir bordro denetiminde veya bir uyuşmazlıkta ortaya çıkar.

İşe alım planınız için anlamı  

Kurucular, İK, finans ve hukuk ekipleri için birkaç alışkanlık yardımcı olur:

1. Önce pozisyonu eşleyin. Maaşı belirlemeden önce sektörü, sözleşmeyi ve seviyeyi belirleyin.
2. Sözleşmeyi okuyun. Türkiye’deki uygulamadan bir özete güvenmeyin.
3. Toplam maliyeti bütçeleyin. Yalnızca temel ücreti değil, izinleri, ek ödemeleri ve işveren primlerini de katın.
4. Yazıya dökün. Teklif mektubunuz ve sözleşmeniz CCNL’yi ve seviyeyi belirtmelidir.
5. Roller değişince yeniden kontrol edin. Bir terfi, seviyeyi ve onunla gelen asgarileri değiştirebilir.

Size faydası  

Sistem başta katı görünebilir. Ama aynı zamanda net bir başlangıç noktası verir. Şartlar bilinir, karşılaştırılabilir ve kamuya açıktır. Bir izin politikası veya ihbar süresi icat etmeniz gerekmez. Sabit bir temele göre plan yapar, sonra nerede daha fazlasını sunacağınıza karar verirsiniz.

Hangi CCNL’nin uygulandığını bildiğinizde, işe alımın yapısının çoğu ondan çıkar. Türkiye ile kural kural karşılaştırma için bu sayfaya bakın.