Deneme süresi: İtalya’da 6 aya kadar, Türkiye’de 2 ay

Türk işverenler deneme süresini iyi bilir: İş Kanunu’nun 15. maddesine göre en fazla iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar. Bu sürede taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir. İtalya’da da benzer bir kurum var, ama süreler ve uygulama farklıdır. Fark, İtalya’daki ilk işe alımınızda size önemli bir esneklik verir; yeter ki doğru kullanın.

İtalya’da deneme süresi nedir?  

Deneme süresi (periodo di prova), iş ilişkisinin başında her iki tarafın da birbirini değerlendirdiği dönemdir. Bu süre içinde taraflardan biri ilişkiyi ihbarsız ve ihbar tazminatı ödemeden sona erdirebilir. Deneme süresinden sonra fesih, geçerli bir neden ve usul gerektirir.

Üç temel kural vardır:

1. Yazılı olmalıdır. Deneme süresi iş sözleşmesinde, işe başlamadan önce veya başlarken yazılı olarak belirtilmelidir. Sözleşmede yazmıyorsa yoktur.
2. Süresi CCNL’ye bağlıdır. Uygulanan toplu sözleşme, seviyeye göre deneme süresinin üst sınırını belirler. Genel olarak 6 aya kadar uzayabilir; yüksek seviyelerde daha uzun, düşük seviyelerde daha kısadır.
3. Gerçek bir deneme olmalıdır. Çalışanın, sözleşmede yazan işi fiilen yapması gerekir. Deneme süresinde başka bir iş yaptırıp sonra “uygun değil” demek sorun yaratabilir.

Türkiye ile karşılaştırma  

Türkiye’deki iki aylık süreye alışkın bir yönetici için İtalya’daki daha uzun süre bir avantajdır: özellikle satış veya kıdemli mühendislik gibi sonuçların geç görüldüğü rollerde, karar vermeden önce daha fazla veri toplarsınız.

Deneme süresinde ayrılışta neler ödenir?  

Deneme süresinde iş ilişkisi biterse çalışana çalıştığı sürenin ücreti ödenir. Buna ek olarak birikmiş kalemler de ödenir: kullanılmamış izinler, 13. (ve uygulanıyorsa 14.) maaşın birikmiş payı ve TFR. Hizmetimizde 13. ve 14. maaş aylık orantılı ödendiği ve TFR her ay fona yatırıldığı için, deneme süresinde bir ayrılık ek bir mali yük yaratmaz.

Deneme süresini iyi kullanmak  

Deneme süresi bir formalite değildir. Bir değerlendirme aracıdır ve iyi kullanıldığında İtalya’da fesih riskini en aza indirir.

Net hedefler yazın. İlk 30, 60 ve 90 gün için ne beklendiğini yazılı hâle getirin. Satış rolünde müşteri ziyareti ve pipeline; mühendislikte devralınan projeler ve teslimler.

Düzenli geri bildirim verin. Aylık kısa görüşmeler yapın ve not alın. Sorun varsa erken söyleyin; çalışana düzeltme şansı tanıyın.

Kararı son haftaya bırakmayın. Deneme süresinin bitiş tarihini takvime girin ve en az iki hafta önce karar verin. Süre dolduktan sonra fesih, artık deneme süresi kuralları kapsamında değildir.

Türkiye’deki merkezi dahil edin. Çalışan İtalya’da ama yöneticisi İstanbul’daysa, değerlendirme kriterlerinin her iki tarafta da aynı anlaşıldığından emin olun. Uzaktan yönetimde sorunlar geç fark edilir.

Sık yapılan hatalar  

• Deneme süresini sözleşmeye yazmayı unutmak.
• CCNL’nin izin verdiğinden uzun bir süre yazmak.
• Çalışana sözleşmedeki işten farklı bir iş yaptırmak.
• Bitiş tarihini kaçırmak ve “bir ay daha bakalım” demek. Uzatma kurallara tabidir.
• Türkiye’deki iki aylık alışkanlıkla erken karar verip uzun sürenin avantajını kullanmamak.

Deneme süresi ve belirli süreli sözleşme  

Bazı şirketler “deneme” amacıyla belirli süreli sözleşme kullanmayı düşünür. Kalıcı bir pozisyon için doğru araç deneme süresidir. Belirli süreli sözleşmeler gerçekten geçici ihtiyaçlar içindir; ayrıntılar bu yazıda .

Sonuç  

İtalya’daki deneme süresi, Türkiye’dekinden uzun olabilir ve doğru kurulduğunda ilk işe alımınızdaki en önemli güvencedir. Sözleşmeye yazın, CCNL sınırlarına uyun, hedefleri netleştirin ve kararı zamanında verin. Diğer farklar için İtalya–Türkiye karşılaştırmasına bakın.

Sık sorulan sorular  

Deneme süresi uzatılabilir mi? Kural olarak CCNL’nin belirlediği üst sınırı aşamaz. Hastalık gibi bazı devamsızlıklar sürenin hesabını etkileyebilir; durumu bize bildirin.

Deneme süresinde çalışan istifa ederse? Çalışan da ihbarsız ayrılabilir. Hak edilen ücret ve birikmiş kalemler ödenir.

EOR’dan başka bir EOR’a veya kendi şirketimize geçen çalışan için yeni deneme süresi olur mu? Aynı iş için yeniden deneme süresi koymak genellikle uygun değildir; kıdem ve süreklilik korunarak aktarım yapılır.

Deneme süresinde fesih için gerekçe yazmalı mıyız? Gerekçe zorunlu olmasa da kararı yazılı bildirin ve nesnel değerlendirme notlarınızı saklayın.